آرشیو مرداد ماه 1403

یکی از عاداتی که بسیاری از افراد در هواپیما و به خصوص در پروازهای طولانی دارند، درآوردن کفش‌ها است. با این حال کارشناسان صنعت هوایی می‌گویند شاید این کار مناسبی نباشد.
پاتریک اسمیت، خلبان، در این باره می‌گوید: «کابین‌ها قبل از هر پرواز تمیز می‌شوند. اما وقتی پرواز بعدی بلافاصله باید انجام شود و شما فقط ۱۵ یا ۲۰ دقیقه زمان برای نظافت وقت دارید، درآوردن کفش‌ها با توجه به مشکلاتی که ایجاد می‌کند یک جور بی‌مبالاتی است.»

حتی در سال‌های پس از شیوع بیماری همه‌گیر کووید-۱۹، زمانی که همه ما بیش از هر زمان دیگری از اقدامات بهداشتی و اهمیت آلودگی اشیاء آگاه بوده‌ایم، هیچ تضمینی وجود نداشت که خطوط هوایی تمیزکاری مورد انتظار را انجام دهند. در واقع این نظافت بین پروازها می‌تواند تنها در حد بیرون ریختن زباله‌ها و پاک کردن دستگیره‌های در باشد و نه چیزی بیشتر.

اگر یک هواپیما بیش از هشت ساعت توقف داشته باشد، آن وقت شرکت هواپیمایی یک نظافت اساسی را انجام می‌دهد. در جریان این کار بالشتک‌های صندلی‌ها برداشته می‌شوند، صندلی‌ها با جاروبرقی تمیز می‌شوند و موکت سراسر کابین با شامپو شستشو داده می‌شود.

اما چنین نظافت‌های کاملی اغلب کم هستند. احتمال بیشتری وجود دارد که هواپیمایی که سوار می‌شوید، در بهترین حالت، از طریق پاشیدن قطرات ضدعفونی‌کننده باردار الکترواستاتیکی در سراسر کابین ضدعفونی شده باشد.

جاشوا رابرتسون، مدیر اجرایی یک شرکت تگزاسی به اسم «امیتز» که سمپاش‌های ریز الکترواستاتیکی برای خطوط هوایی یونایتد و آلاسکا تولید می‌کند، به نشریه نیویورک تایمز می‌گوید: «این کمی شبیه مالیدن یک بادکنک به موهای‌تان و سپس چسباندن آن به دیوار است. هر مولکولی که از آن نازل خارج می‌شود مانند آهن‌ربا به سطوح جذب می‌شود.»

برای انجام چنین کاری یک نظافتچی مجهز به یک کوله‌پشتی پر از مواد ضدعفونی کننده و یک نازل اسپری وارد کابین شده و تمامی گوشه‌های آن، به خصوص دستگیره‌ها و بازوهای صندلی‌ها، را تمیز می‌کند. اگر زمان اجازه دهد، که اغلب چنین وقتی پیدا نمی‌شود، ممکن است موکت کف نیز با جاروبرقی تمیز شود.

بدیهی است که چنین پروسه‌ای به اندازه یک نظافت کامل سختگیرانه نیست، اما قطعا چیز کمی هم نیست. به این دلیل که خطوط هوایی به‌جای راحتی یا ایمنی مسافران، معمولا به دلیل حاشیه سود خود هستند و هر ثانیه اضافی برایشان اهمیت دارد.

در این روش نظافت پاششی مکان‌ها به صورت نقطه ای تمیز می‌شوند، اما لزوما ضد عفونی نمی‌شوند. اگر هواپیما نیاز به برگشت سریع‌تری داشته باشد، ممکن است حتی همین مرحله حذف شود.

بدتر از همه این است که هواپیماها در حین پرواز الزامی به تمیز کردن کابین (و حتی دستشویی‌ها) ندارند.

دیوید کراوس، مالک شرکت «اس‌وای‌کوئست» آمریکا که محصولات تمیزکننده مورد استفاده در هواپیماها را تولید می‌کند، می‌گوید: «کسانی که تصمیم می‌گیرند بدون کفش در هواپیما راه بروند ممکن است باکتری‌ها و ویروس‌هایی را جمع‌آوری کنند که می‌تواند بر سلامت آن‌ها تأثیر منفی بگذارد. به همین ترتیب، نگرانی از ابتلا به عفونت قارچی نیز همیشه وجود دارد.»

شاید دلیل دیگری را نیز بتوان به دلیل بهداشتی بالا اضافه کرد و آن همان جمله معروف است که می‌گوید «حادثه خبر نمی‌کند». بدین معنا که اگرچه کارشناسان می‌گویند احتمال سانحه و حادثه در سفرهای هوایی کمتر از سفرهای ریلی، جاده‌ای و دریایی است اما با این حال، «حادثه خبر نمی‌کند» و شاید بهتر است که کفش را در داخل هواپیما برای لحظه خروج و تخلیه اضطراری همیشه به پا داشت.

همه این‌ها اساساً به یک معنی است: در هواپیما کفش‌های خود را درنیاورید.

تلسکوپ فضایی پرتو گامای فِرِمی ناسا آنچه را که ممکن است قوی‌ترین انفجار از زمان مه‌بانگ بوده باشد، مورد بررسی قرار داده و یک ویژگی تا به حال دیده نشده را کشف کرده است. این ویژگی می‌تواند در نتیجه‌ی نابودی ذرات ماده و پادماده با سرعت ۹۹.۹ درصد سرعت نور ایجاد شده باشد.
این انفجار نمونه‌ای از انفجار پرتو گاما(GRB) بود که هنگامی که برای اولین بار در روز ۹ اکتبر سال ۲۰۲۲ توسط تلسکوپ فضایی پرتو گامای فِرِمی ناسا و رصدخانه سوئیفت نیل گرلز مشاهده شد، انفجار پرتو گاما ۲۲۱۰۰۹A نام گرفت. کمی نگذشت که قدرت انفجار پرتو گاما آشکار شد و نام مستعار روشن‌ترین در تمام زمان‌ها (Brightest Of All Time) یا به اختصار BOAT را از آن خود کرد.

به نقل از اسپیس، ون فای فونگ(Wen-fai Fong)، دانشیار فیزیک و نجوم می‌گوید: بی شک این انفجار پرتو گاما درخشان‌ترین در نوع خود در میان مواردی است که تا به حال با ضریب ۱۰ یا بیشتر شاهد آنها بوده‌ایم.

دانشمندان بر این باورند که BOAT توسط یک انفجار ابرنواختری ایجاد شده که با مرگ و فروپاشی یک ستاره عظیم در فاصله حدود ۲.۴ میلیون سال نوری از ما همراه بوده است. این رویداد احتمالا سیاهچاله‌ای را بر جای گذاشته است.

ماریا ادویگ راواسیو(Maria Edvige Ravasio)، سرپرست تحقیقات از دانشگاه رادبود، در بیانیه‌ای گفت: چند دقیقه پس از فوران BOAT، مانیتور انفجاری پرتو گامای فِرِمی اوج انرژی غیرمعمولی را ثبت کرد که توجه ما را به خود جلب کرد. زمانی که من برای اولین بار آن سیگنال را دیدم، شوکه شدم.

فِرِمی در BOAT چه چیزی پیدا کرد؟
اولین انفجار پرتو گاما در سال ۱۹۶۷ توسط ماهواره‌های ولا(Vela) ایالات متحده مشاهده شد. دو سال بعد رسما مستند شد، سپس در سال ۱۹۷۳ برای عموم آشکار شد.

از آن زمان، دانشمندان تعداد زیادی از انفجارهای پرتو گاما را شناسایی کرده‌اند، و مشخص کرده‌اند که این فلش‌های کوتاه نور منشا کیهانی دارند و قوی‌ترین و شدیدترین انفجارها در جهانِ شناخته شده هستند. رایج‌ترین نوع انفجار پرتو گاما زمانی اتفاق می‌افتد که ستارگانی با جرم حداقل هشت برابر خورشید، سوخت مورد نیاز برای همجوشی هسته‌ای در هسته‌شان تمام می‌شود و دیگر قادر به مقابله با فشار گرانش به داخل خود نیستند. بنابراین هسته آنها فرو می‌ریزد. این اتفاق یک سیاه‌چاله چرخان ایجاد می‌کند که ماده را به سمت قطب‌هایش هدایت می‌کند و آن را به عنوان جت‌هایی که نزدیک به سرعت نور حرکت می‌کنند، پرتاب می‌کند.

هنگامی که این جت‌ها مستقیما به سمت زمین حرکت می‌کنند، آنها را به عنوان انفجار پرتو گاما می‌بینیم.

پرتوها آنقدر قدرتمند هستند که اگر یکی در فاصله چند هزار سال نوری زمین فوران کند، می‌تواند با برهم زدن یا از بین بردن جو، حیات را در سیاره ما از بین ببرد. با این حال، حتی در میان همه این رویدادهای وحشتناک، BOAT بلافاصله توجه‌ها را به خود جلب کرد.

دانشمندان در نهایت با استفاده از آمار مربوط به سایر پرتوهای گامای مشاهده شده، مشخص کردند که رویدادی به قدرتمندی و درخشانی BOAT تنها هر ۱۰ هزار سال یک بار در آسمان زمین قابل مشاهده است. آنها همچنین دریافتند، به رغم اینکه BOAT در فاصله ۲.۴ میلیارد سال نوری از ما اتفاق افتاده است، در واقع بر جو زمین تأثیر گذاشته است.

در ۹ اکتبر ۲۰۲۲، نور پرانرژی پرتو گاما از BOAT، بیشتر آشکارسازهای پرتو گاما را در مدار، از جمله آشکارسازهای موجود در فِرِمی را درگیر کرد. این در واقع از اندازه‌گیری قدرت واقعی انفجار در شدیدترین نقطه آن جلوگیری کرد. با این حال، حدود پنج دقیقه پس از شناسایی BOAT، آنقدر کم نور شد که به فِرِمی اجازه داد دوباره آن را ببیند. تلسکوپ پرتو گامای ناسا یک ویژگی عجیب یا «طیف» را در نور خود دید که «خط انتشار احتمالی» نامیده می‌شود.

هنگامی که نور از ماده عبور می‌کند، به دلیل اینکه عناصر، نور را در فرکانس‌های خاصی جذب و منتشر می‌کنند، جذب و انتشار «اثرانگشتی» بر روی این نور باقی می‌گذارند. این بدان معنی است که دانشمندان می‌توانند عناصری را که نور از آنها عبور می‌کند بازسازی کرده و ترکیبات شیمیایی اجسامی را که با آنها تعامل داشته است، تعیین کنند.

خط انتشاری که فِرِمی در نور BOAT مشاهده کرد حدود ۴۰ ثانیه طول کشید و به اوج انرژی ۱۲ میلیون الکترون ولت(MeV) رسید. انرژی نور در ناحیه مرئی طیف الکترومغناطیسی بین دو تا سه الکترون ولت(eV) است.

محققان فکر می‌کنند که می‌دانند چه چیزی باعث این ویژگی شده است. هر ذره ماده یک ذره پادماده «دوقلو» دارد.

هنگامی که این ذرات به هم می‌رسند، از بین می‌روند و انرژی خود را به جهان باز می‌گردانند. این امکان وجود دارد که ویژگی طیفی که تیم در BOAt دیدند از الکترون‌ها و معادل‌های پادماده آن‌ها، نشات گرفته باشد.

یکی از اعضای تیم می‌گوید: هنگامی که یک الکترون و یک پوزیترون با هم برخورد می‌کنند، از بین می‌روند و یک جفت پرتو گاما با انرژی ۰.۵۱۱ مگا ولت تولید می‌کنند.

الیزابت هیز، دانشمند پروژه فِرِمی در مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا، در بیانیه ای گفت: پس از دهه‌ها مطالعه‌ی این انفجارهای کیهانی باورنکردنی، ما هنوز جزئیات عملکرد این جت‌ها را درک نکرده‌ایم. یافتن سرنخ‌هایی از این دست قابل توجه است.